Dạo gần đây, khi lãi suất tiết kiệm ngân hàng không còn quá hấp dẫn và thị trường Crypto thì đang trong giai đoạn “bập bùng”, mình nhận được khá nhiều câu hỏi của các bạn về kênh đầu tư trái phiếu. Đa phần mọi người đều hiểu mua trái phiếu là cho doanh nghiệp vay tiền để nhận lãi cao hơn ngân hàng. Nhưng có một câu hỏi cực kỳ thực tế mà không phải ai cũng biết đáp án: “Lỡ đang ôm trái phiếu mà kẹt tiền muốn bán trước hạn thì phải làm sao?”.
Thật tình mà nói thì lúc mua trái phiếu, sale nào cũng hứa hẹn “dễ lắm, linh hoạt lắm”. Nhưng đến lúc cần tiền gấp, chúng ta mới ngớ người ra vì không biết bán cho ai, bán như thế nào và có bị lỗ không. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng tìm hiểu sâu về tính thanh khoản của trái phiếu và các cách thực chiến để bạn “thoát hàng” trước hạn một cách an toàn nhất nhé.
Tính thanh khoản của trái phiếu hiểu đơn giản là gì?
Trước khi đi vào cách bán, mình muốn mọi người nắm rõ khái niệm này một chút. Trong tài chính, “tính thanh khoản” đơn giản là tốc độ bạn biến một tài sản thành tiền mặt mà không làm giảm giá trị của nó quá nhiều.
Để dễ hình dung, mình lấy ví dụ thế này: Tiền mặt trong thẻ ATM của bạn có tính thanh khoản cao nhất (rút cái rẹt là có). Vàng hay Bitcoin cũng có thanh khoản cực cao vì bạn mang ra tiệm hay lên sàn Binance bán là khớp lệnh ngay. Ngược lại, bất động sản có thanh khoản thấp, vì để bán được một miếng đất bạn có thể mất vài tháng đến vài năm.
Vậy trái phiếu nằm ở đâu? Trái phiếu nằm ở khoảng giữa. Nó không nhanh như bán một đồng coin trên sàn, nhưng chắc chắn là dễ bán hơn một miếng đất. Tuy nhiên, tính thanh khoản của trái phiếu phụ thuộc hoàn toàn vào loại trái phiếu bạn mua và nơi bạn mua nó.
Làm thế nào để bán lại trái phiếu trước hạn?
Khi bạn cần tiền và muốn bán trái phiếu trước ngày đáo hạn, bạn sẽ có 3 con đường chính sau đây. Tùy vào hợp đồng lúc đầu bạn ký mà chúng ta sẽ áp dụng cách phù hợp.
1. Bán lại cho tổ chức phát hành hoặc đơn vị phân phối (Cam kết mua lại)
Đây là cách an toàn và dễ dàng nhất. Hiện nay, rất nhiều công ty chứng khoán lớn khi bán trái phiếu cho bạn, họ có kèm theo một điều khoản gọi là “Cam kết mua lại” (Put option).
Ví dụ thực tế: Bạn mua trái phiếu qua ứng dụng TCInvest của công ty chứng khoán TCBS (Techcom Securities) hoặc ứng dụng của VNDirect. Trong gói sản phẩm bạn mua, họ quy định rõ: Sau 3 tháng, 6 tháng hoặc 1 năm, nếu bạn muốn bán, họ sẽ mua lại toàn bộ với một mức lãi suất định sẵn.
- Ưu điểm: Chắc chắn bán được, không sợ không có người mua. Bạn chỉ cần lên App, đặt lệnh bán lại cho công ty chứng khoán là xong. Tiền về tài khoản trong 1-2 ngày làm việc.
- Nhược điểm: Lãi suất bạn nhận được sẽ thấp hơn so với việc giữ đến ngày đáo hạn. Ví dụ, giữ trọn 1 năm lãi 9%, nhưng bán sau 6 tháng thì họ chỉ tính cho bạn mức lãi 5-6% thôi (giống như rút tiết kiệm trước hạn vậy).
2. Bán trên thị trường thứ cấp (Giao dịch qua Sàn / Nền tảng)
Nếu trái phiếu của bạn không có cam kết mua lại, hoặc bạn muốn bán với giá tốt hơn, bạn phải mang nó ra “chợ” để bán cho các nhà đầu tư khác. Đây gọi là thị trường thứ cấp.
Hiện tại, ở Việt Nam có 2 cái “chợ” chính để bạn giao dịch:
- Nền tảng của các công ty chứng khoán: Ví dụ như tính năng iConnect của TCBS. Bạn đưa trái phiếu của mình lên đó, đặt một mức giá (hoặc mức lợi suất) mà bạn mong muốn. Nếu có một nhà đầu tư khác thấy hấp dẫn, họ sẽ mua lại của bạn.
- Sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ (HNX): Từ giữa năm 2023, Việt Nam đã chính thức vận hành sàn giao dịch trái phiếu doanh nghiệp tập trung. Nếu trái phiếu bạn đang giữ đã được đăng ký giao dịch trên sàn này, bạn có thể đặt lệnh bán thông qua tài khoản chứng khoán của mình, y hệt như bán cổ phiếu vậy.
Lưu ý xương máu ở đây: Quy luật cung cầu sẽ quyết định bạn bán được nhanh hay chậm. Nếu bạn đang kẹt tiền và muốn bán gấp, bạn bắt buộc phải giảm giá bán xuống (tức là nhường một phần lợi nhuận cho người mua sau). Nếu bạn giữ giá quá cao, lệnh của bạn sẽ treo ở đó mốc meo mà không ai khớp lệnh.
3. “Sang tay” trực tiếp qua thị trường OTC
Giả sử bạn mua trái phiếu trực tiếp từ một doanh nghiệp (không qua sàn chứng khoán) và cũng không có nền tảng giao dịch online nào hỗ trợ. Lúc này, bạn phải tự thân vận động tìm người mua. Người đó có thể là bạn bè, người thân, hoặc bạn phải nhờ đến các môi giới (broker) tài chính tìm khách giúp.
Khi tìm được người mua, hai bên phải dắt nhau lên công ty phát hành (hoặc đại lý đăng ký lưu ký) để làm thủ tục chuyển nhượng, ký tá giấy tờ mỏi tay và đóng phí chuyển nhượng.
Thành thật mà nói, mình không khuyến khích các bạn F0 tham gia vào hình thức này vì nó tốn thời gian, rủi ro lừa đảo cao và thanh khoản cực kỳ hên xui.
Kinh nghiệm thực chiến: Làm sao để không bị “chôn vốn” vào trái phiếu?
Để không rơi vào cảnh “khóc dở mếu dở” khi cần tiền mà trái phiếu bán không ai mua, mình đúc kết lại vài nguyên tắc cốt lõi sau để mọi người áp dụng ngay từ bước chọn mua:
- Luôn hỏi rõ về tính thanh khoản trước khi xuống tiền: Đừng chỉ nhìn vào con số lãi suất 10%, 12%/năm. Hãy hỏi thẳng người tư vấn: “Nếu tháng sau anh/chị cần tiền gấp thì bán lại cho ai? Công ty có cam kết mua lại không? Phí phạt bao nhiêu?”. Nếu họ trả lời ấp úng, tốt nhất là bỏ qua.
- Ưu tiên trái phiếu niêm yết hoặc giao dịch trên các nền tảng lớn: Như mình đã phân tích, mua qua các định chế tài chính lớn như TCBS, SSI, VNDirect… dù lãi suất có thể thấp hơn một chút xíu, nhưng đổi lại bạn có một nền tảng công nghệ hỗ trợ giao dịch thứ cấp cực kỳ trơn tru.
- Chia nhỏ kỳ hạn (Chiến lược Bậc thang): Thay vì đập hết 500 triệu vào một lô trái phiếu kỳ hạn 3 năm, bạn hãy chia ra. 100 triệu mua kỳ hạn 6 tháng, 200 triệu kỳ hạn 1 năm, phần còn lại mua 2 năm. Như vậy, dòng tiền của bạn sẽ liên tục xoay vòng, hạn chế tối đa việc phải bán tháo trước hạn.
- Chấp nhận quy luật “Lợi nhuận đi kèm rủi ro”: Nếu bạn từng chơi Crypto thì sẽ hiểu, cái gì lợi nhuận càng cao thì rủi ro thanh khoản hoặc rủi ro mất vốn càng lớn. Một trái phiếu doanh nghiệp rác có thể chào lãi suất 14-15%, nhưng khi thị trường biến động, bạn sẽ không thể tìm ra người mua lại. Hãy chọn những doanh nghiệp có dòng tiền khỏe mạnh, tài sản đảm bảo rõ ràng.
Lời kết
Chúng ta vừa đi qua bức tranh toàn cảnh về tính thanh khoản của trái phiếu và cách để chuyển đổi tài sản này thành tiền mặt khi cần thiết. Trái phiếu bản chất là một công cụ tài chính tuyệt vời để tạo ra thu nhập thụ động, miễn là bạn hiểu rõ luật chơi của nó.
Hy vọng qua bài viết này, mọi người đã hình dung được mình cần phải làm gì nếu lỡ muốn bán trái phiếu trước hạn. Hãy luôn nhớ rằng, trong đầu tư, việc bảo vệ đường lui (tính thanh khoản) đôi khi còn quan trọng hơn cả việc đếm xem mình lời được bao nhiêu phần trăm. Chúc các bạn đầu tư an toàn và hiệu quả!
